W ramach projektu „Program Równych Praw” nasza fundacja aktywnie edukuje na temat dostępności. Pokazujemy, czym są równe szanse, jakie prawa mają użytkownicy oraz jak zgłaszać bariery w codziennym życiu. Ostatnie miesiące były dla nas bardzo intensywne. Przygotowaliśmy nowe materiały edukacyjne, prowadziliśmy działania informacyjne i sprawdzaliśmy, jak zmienia się świadomość odbiorców w zakresie dostępności. W tym artykule zebraliśmy najważniejsze efekty tych działań.
Dostępność to proces, który dotyczy nas wszystkich. Każdego dnia korzystamy z Internetu, czytamy artykuły, wypełniamy formularze, oglądamy filmy czy robimy zakupy online. Jednocześnie sami tworzymy treści w mediach społecznościowych, na stronach internetowych czy w dokumentach. W naszych działaniach skupiamy się przede wszystkim na dostępności cyfrowej. To nie tylko wygląd strony internetowej, ale również sposób, w jaki została przygotowana. Odpowiednio opisane grafiki, poprawna struktura nagłówków czy właściwie napisany kod sprawiają, że z tych samych informacji mogą korzystać także osoby używające technologii asystujących.
Co udało nam się zrealizować
Nasze działania podzieliliśmy na kilka obszarów. Pierwszym z nich było przygotowanie i wydanie bezpłatnego e-booka „6 kroków do dostępności cyfrowej stron internetowych”. To praktyczny poradnik, w którym wyjaśniamy najważniejsze przepisy, normy oraz elementy mające największy wpływ na dostępność stron internetowych. Opieramy się na doświadczeniu zdobytym podczas audytów i testów dostępności. Opisujemy między innymi znaczenie tekstów alternatywnych, odpowiedniego kontrastu, właściwej struktury nagłówków czy czytelnych czcionek. Nie skupialiśmy się na szczegółach technicznych. Zależało nam przede wszystkim na pokazaniu najważniejszych zasad i zachęceniu do dalszego poznawania tematu.
Po publikacji e-booka rozpoczęliśmy kampanię promocyjną w mediach społecznościowych. Dzięki reklamom na Facebooku dotarliśmy do ponad dwudziestu tysięcy osób, co przełożyło się na liczbę pobrań poradnika.
Kolejnym działaniem była akcja edukacyjna „Włącz dostępność”, którą regularnie prowadzimy w naszych mediach społecznościowych. Co tydzień publikujemy materiały przybliżające zagadnienia związane z dostępnością. Rozpoczęliśmy od podstaw oraz przepisów prawa, a następnie przeszliśmy do omawiania wytycznych standardu WCAG. Publikowane treści pomogły również w przygotowaniu i przeprowadzeniu badania świadomości dotyczącego dostępności.
Na naszej stronie internetowej opublikowaliśmy również krótki przewodnik po trzech najważniejszych ustawach dotyczących dostępności. Wyjaśniamy w nim uprawnienia osób ze szczególnymi potrzebami oraz pokazujemy, gdzie szukać informacji i jakie działania można podjąć w przypadku braku dostępności. Ta publikacja również została objęta kampanią promocyjną i dotarła do ponad dwudziestu tysięcy odbiorców.
W ramach projektu przygotowaliśmy także pięć krótkich filmów edukacyjnych poświęconych podstawowym zagadnieniom związanym z dostępnością. Wszystkie materiały zostały wyposażone w napisy oraz tłumaczenie na Polski Język Migowy. Już wkrótce opublikujemy je w naszych kanałach i wykorzystamy w kolejnych działaniach edukacyjnych.
Jak badaliśmy wiedzę o dostępności
Zanim zaplanowaliśmy kolejne działania edukacyjne, chcieliśmy sprawdzić, jaki jest poziom wiedzy naszych odbiorców. W tym celu przygotowaliśmy test świadomości składający się z dwudziestu pięciu pytań. Zaproszenie do jego wypełnienia opublikowaliśmy na stronie internetowej, w newsletterze oraz mediach społecznościowych.
Badanie skierowaliśmy przede wszystkim do osób z niepełnosprawnościami, czyli bezpośrednich użytkowników dostępnych rozwiązań. Chcieliśmy sprawdzić, jak oceniają swoją wiedzę oraz czy wiedzą, jak reagować na pojawiające się bariery cyfrowe. Formularz nie był anonimowy, ponieważ zależało nam na możliwości porównania wyników tych samych osób po zakończeniu działań edukacyjnych. W pierwszym etapie otrzymaliśmy około pięćdziesięciu wypełnionych ankiet.
Pod koniec maja poprosiliśmy uczestników o ponowne rozwiązanie tego samego testu. Odpowiedziało ponad sześćdziesiąt procent osób biorących udział w pierwszym badaniu. Dzięki temu mogliśmy porównać wyniki i sprawdzić, czy prowadzone działania przyniosły oczekiwane efekty.
Wyniki i najważniejsze wnioski
Każde pytanie zawierało cztery odpowiedzi do wyboru, w tym opcję „Nie wiem”, która ograniczała przypadkowe zgadywanie. Pytania dotyczyły zarówno podstawowych pojęć, jak i przepisów prawa oraz zagadnień technicznych związanych z dostępnością cyfrową. Wyniki pokazały, że uczestnicy najlepiej radzą sobie z podstawowymi definicjami. Znacznie więcej trudności sprawiły pytania dotyczące obowiązujących przepisów oraz bardziej szczegółowych wymagań technicznych.
Tylko dziesięć procent badanych miało problem z definicją projektowania uniwersalnego czy celem Konwencji ONZ. Jednocześnie aż dwadzieścia cztery procent badanych błędnie rozszyfrowało skrót WCAG, a trzy czwarte nie wiedziało, jaki poziom tego standardu obowiązuje zgodnie z przepisami. Ponad sześćdziesiąt procent odpowiedzi dotyczących ustaw było niepoprawnych. Zdecydowanie lepiej uczestnicy poradzili sobie z pytaniami dotyczącymi kontrastu, tekstów alternatywnych, fokusu oraz poprawnego przygotowywania treści. Dziewięćdziesiąt procent badanych bez problemu rozpoznało również Deklarację Dostępności.
Te wyniki pokazały nam, na jakich zagadnieniach warto skupić się w kolejnych materiałach. Więcej uwagi poświęcimy przepisom prawa, różnicom pomiędzy ustawami oraz praktycznym procedurom związanym z zapewnianiem dostępności. Nadal będziemy również tłumaczyć zagadnienia techniczne prostym i zrozumiałym językiem.
Analiza porównawcza, czyli czy widzimy postęp
Porównanie wyników pierwszego i drugiego badania pokazało wyraźny wzrost wiedzy uczestników. W czasie pomiędzy testami regularnie publikowaliśmy artykuły, posty oraz materiały edukacyjne, z którymi większość badanych miała kontakt. Tylko dwie osoby uzyskały taki sam wynik jak podczas pierwszego badania, a jedna osoba zdobyła mniej punktów. Pozostali uczestnicy poprawili swoje rezultaty. Ponad osiemdziesiąt procent osób podczas drugiego badania zdobyło więcej niż dwadzieścia punktów na dwadzieścia pięć możliwych. To pokazuje, że systematyczna edukacja przynosi efekty i pomaga lepiej zrozumieć zagadnienia związane z dostępnością.
Nasze plany na przyszłość
Program Równych Praw obejmuje znacznie więcej działań niż publikacje w mediach społecznościowych. Rozwijamy naszą platformę Moodle, na której przygotowujemy dostępne kursy językowe dla nauczycieli i uczestników. Wszystkie materiały tworzymy zgodnie ze standardami dostępności, zwracając uwagę na potrzeby różnych grup odbiorców. Jednocześnie rozwijamy kompetencje naszego zespołu i pracujemy nad wewnętrznymi zasadami przygotowywania dokumentów, grafik oraz materiałów publikowanych przez fundację.
Dostępność nie kończy się na jednym projekcie ani jednej publikacji. To proces, który wymaga ciągłego rozwijania wiedzy, wprowadzania zmian i dzielenia się doświadczeniem. Właśnie dlatego konsekwentnie realizujemy kolejne działania i przygotowujemy następne materiały, które będą wspierały budowanie bardziej dostępnej przestrzeni dla wszystkich.
Wszystkie opisane w artykule działania realizowane są w ramach Programu Równych Praw. Projekt finansowany jest przez Komisję Europejską w ramach programu CERV (Obywatele, Równość, Prawa i Wartości) na lata 2021–2027.
Autor: Tomasz Szymczak