Twoje prawo w sieci: Ustawa
o dostępności cyfrowej

Ta konkretna ustawa dotyczy wyłącznie tego, co dzieje się w internecie i aplikacjach mobilnych. Odnosi się ona do tzw. podmiotów publicznych. Co to oznacza dla Ciebie w praktyce? Są to wszystkie miejsca finansowane z pieniędzy publicznych, z których korzystasz na co dzień: urzędy gminy, miasta czy województwa, ale także Twoja szkoła, publiczna biblioteka, muzeum, szpital czy ośrodek kultury. Do tej grupy należą też organizacje działające na rzecz seniorów lub osób z niepełnosprawnościami.

W ramach tej ustawy możesz oceniać te instytucje tylko pod kątem cyfrowym. Sprawdzasz więc, czy ich strona internetowa działa poprawnie, czy aplikacja mobilna jest czytelna oraz czy treści wrzucane przez nich na Facebooka lub Instagram są dla Ciebie dostępne. Nad wszystkim czuwa Ministerstwo Cyfryzacji, które monitoruje urzędy i może nakładać na nie kary, jeśli uporczywie ignorują Twoje potrzeby.

Ministerstwo cyfryzacji jest podmiotem, który ma rolę monitorującą, tworzy raporty i sprawozdania, prowadzi również działania edukacyjne oraz świadomościowe. Występuje również o informacje do podmiotów w zakresie otrzymanych skarg, żądań oraz może nakładać kary. prowadzi również wykaz stron ich dostępności przeprowadzając audyty automatyczne oraz pełne wybranych stron i aplikacji.

Mamy dla Ciebie jeszcze jedną bardzo praktyczną wskazówkę. Abyś wiedział, do kogo dokładnie wysłać swoje żądanie lub skargę, musisz poznać najważniejszy dokument na stronie każdego podmiotu.

Deklaracja dostępności – Twoja „mapa drogowa”

Każda instytucja publiczna ma obowiązek opublikować na swojej stronie internetowej specjalny dokument zwany Deklaracją dostępności. To takie oświadczenie danej instytucji, w którym informuje , co na jego stronie działa dobrze, a co jeszcze wymaga poprawy.

Dla Ciebie jest to najważniejsze źródło informacji z dwóch powodów:

Znajdziesz tam konkretne dane kontaktowe: Ustawa wymaga, aby w deklaracji podane było imię, nazwisko oraz numer telefonu lub e-mail osoby (albo całej komórki), która odpowiada za dostępność w tej instytucji. To właśnie do tej osoby powinieneś kierować swoje żądania.
Dowiesz się, jak złożyć skargę: W deklaracji musi znajdować się sekcja zatytułowana „Obsługa wniosków i skarg związanych z dostępnością”. Znajdziesz tam dokładną instrukcję, jak i gdzie wysłać pismo, jeśli nie otrzymasz odpowiedzi od instytucji lub jeśli otrzymana odpowiedź nie będzie dla Ciebie satysfakcjonująca.

Jak znaleźć deklarację na stronie?

Zazwyczaj link do Deklaracji dostępności znajduje się w stopce strony (na samym dole) lub w menu nagłówkowym. Urzędy często umieszczają go obok linków do „Polityki prywatności” czy „Mapy strony”.

Zanim napiszesz oficjalne pismo, zajrzyj do tej deklaracji. Często wystarczy jeden telefon lub krótki e-mail, aby szybko wyjaśnić problem i otrzymać potrzebne informacje bez przechodzenia przez całą biurokratyczną procedurę.

Jakie masz uprawnienia?

Gdy napotkasz barierę na stronie urzędu – na przykład Twój czytnik ekranu nie czyta formularza albo nie możesz otworzyć ważnego dokumentu – masz prawo zareagować. Twoja droga do dostępności składa się z dwóch kroków: najpierw składasz żądanie, a jeśli to nie pomoże, możesz złożyć skargę. Ta kolejność ma znaczenie.

Krok 1: Wystąpienie z żądaniem

To Twój pierwszy krok. Każdy może go wykonać – nie musisz mieć orzeczenia o niepełnosprawności ani udowadniać, dlaczego dana treść jest Ci potrzebna. Możesz to zrobić w swoim imieniu lub pomóc komuś innemu.

Co powinno znaleźć się w Twoim żądaniu?

Twoje dane kontaktowe (imię, nazwisko, e-mail lub numer telefonu).
Dokładne wskazanie, co nie działa (np. link do podstrony i opis błędu).
Informacja, jak podmiot ma się z Tobą skontaktować.
Możesz (choć nie musisz) zaproponować, jak urząd ma Ci pomóc (np. prosząc o przesłanie treści dokumentu e-mailem).

Ważne terminy:

Podmiot powinien naprawić błąd niezwłocznie, najlepiej w ciągu 7 dni. Jeśli sprawa jest skomplikowana, musi Cię o tym uprzedzić i podać nowy termin, ale nie może on być dłuższy niż 2 miesiące od Twojego zgłoszenia. Podmiot może w odpowiedzi zaproponować Tobie rozwiązanie pośrednie czyli alternatywny dostęp.

Czym jest dostęp alternatywny?

Jeśli podmiot nie może szybko naprawić strony (bo np. wymaga to przebudowy całego systemu), ma obowiązek zapewnić Ci tzw. dostęp alternatywny. Może to być na przykład odczytanie dokumentu przez telefon lub przesłanie treści niedostępnego zdjęcia w formie opisu tekstowego.

Krok 2: Skarga na brak dostępności

Jeśli Twoje żądanie zostało zignorowane, podmiot nie odpowiedział lub odmówił pomocy albo zaproponowane rozwiązanie (np. dostęp alternatywny) zupełnie Cię nie satysfakcjonuje – czas na skargę.

Skargę składasz do tego samego podmiotu. Możesz to zrobić mailowo, listownie, a nawet ustnie do protokołu. Podmiot ma obowiązek zarejestrować taką skargę i oficjalnie się do niej odnieść.

Co zrobić, gdy podmiot nie reaguje?

Jeśli nawet skarga nie przyniosła efektu, masz do dyspozycji „instancje wyższe”:

Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO): Możesz poprosić Rzecznika o interwencję. Jeśli Twoja sprawa będzie zasadna, RPO może nawet wystąpić na drogę sądową w Twoim imieniu.
Sąd Administracyjny: Masz prawo zaskarżyć bezczynność urzędu do sądu na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego.

Pamiętaj, że dostępność cyfrowa jest niezbędna dla niektórych, ale przydatna dla wszystkich.
Twoje zgłoszenie (żądanie, skarga) nie może być anonimowe, ale nie musi być napisane językiem technicznym, wystarczy, że własnymi słowami opiszesz, co sprawia Ci trudność.
Zastosuj kilka prostych zasad, aby Twoje zgłoszenie było skuteczniejsze:

Dokumentuj korespondencję. Przechowuj kopie wszystkich wysłanych i otrzymanych wiadomości. Zapisuj daty ich wysłania oraz odbioru.
Dołączaj dowody. Załącz zrzuty ekranu lub nagrania, które pokazują bariery w dostępności cyfrowej.
Określ konkretne oczekiwania. Wypisz dokładnie, które elementy strony internetowej wymagają poprawy i czego oczekujesz od podmiotu.

Czy możesz powiadomić Ministerstwo Cyfryzacji?

Minister Cyfryzacji (minister właściwy do spraw informatyzacji) pełni funkcję nadzorczą i monitorującą, a nie organu rozpatrującego indywidualne skargi w pierwszej kolejności. Minister:

Raz w roku sprawdza wybrane serwisy i aplikacje w ramach monitoringu.
Może wystąpić do podmiotu z zapytaniem o liczbę i sposób załatwienia skarg, na co podmiot musi odpowiedzieć w ciągu 30 dni.
Może nałożyć kary pieniężne (do 10 000 zł za brak dostępności i do 5000 zł za brak deklaracji), jeśli podmiot uporczywie i bez uzasadnionego powodu łamie przepisy.

W przypadku braku satysfakcji z odpowiedzi podmiotu publicznego, ustawa zaleca przede wszystkim poinformowanie Rzecznika Praw Obywatelskich (RPO) i poproszenie o interwencję.

Bądź świadomy, poznaj swoje uprawnienia

Wyjaśniamy, jakie kroki możesz podjąć, gdy napotkasz barierę.
Poniżej znajdują się odnośniki do szczegółowych opisów uprawnień wynikających z poszczególnych ustaw:

Twoje prawo w sieci: Ustawa o dostępności cyfrowej